Kod banaka su novci, a novac je moć. Kada se ta moć izdigne iznad političke i državne moći onda se radi od diktaturi banaka, i finansijskih institucija iz tog kampa. A to već vidimo svakog dana, na svakom koraku – velike banke održavaju ili ruše male vlade. Određuju tokove u društvu. Finansiraju obaranje vlada i politizovanih nevladinih organizacija, predvode globalne medijume i stvaraju krize tamo gde banke imaju za to interesa.

Tako je već četiri-pet veka. Banke su finansirale ratove, pobune i kraljeve još u vreme renesanse i vremenom to je postao prihvatljiv model. U savremenom svetu 21. veka poslovanje banaka je sve brže, para kod njih je sve više, fleksibilnije su i dinamičnije pa je stoga sve teže objasniti šta su ustvari banke, kako funkcionišu i šta su njihovi poslovi.

I najveća ekonomska i vojna sila, SAD, koja je i najveći dužnik u svetu, te pare duguje – bankama.  

Istorijski izvori govore da bankarstvo potiče iz stare Mesopotamije. U tamošnjim hramovima i palatama su se čuvale velike količine žita i drugih vrednih roba. Kako bi se žito moglo preuzeti iz palate ili hrama delile su se potvrde o izdanoj količini. Tim prvim bankarskim transakcijama pridružile su se privatne kuće, a propisane aktivnosti odvijale su se po slavnom Hamurabijevom zakoniku. U Srednjem veku banke su se prvo razvile na Apeninskom poluostrvu, pa njihov današnji naziv potiče od italijanske reči banco, što u prevodu znači klupa ili sto. Na tim su se stolovima držali kovčezi puni različitog kovanog novca da bi se za vreme sajmova mogli obavljati menjački poslovi.

Vremenom su se menjački poslovi u prvim bankama nadopunjavali sa poslovima primanja novca za depozite i izdavanjem potvrda ili kredita o tome da se novac može podići kod drugih bankara.

Danas novac nije kod vlade, već kod banke. Dražava je ta koja se zadužuje kod banaka i mora da ispuni njihove uslove, ukoliko ne želi osvetu banke i privredni kolaps. Rušenje ugleda i autoriteta te i takve vlade i države se podrazumeva.

Ukoliko bi država koja je uzela novac u zajam, zbog sopstvenog opstanka, primenila nove zakone koji je štite od bankarske osvete  kada vlada nije likvidna i odbija plaćanje dugova, odnosno da nije u stanju da vraća dugove, imala bi problema sa sistemom međunarodnih banaka koje u suštini obrću novac kao i problem sa drugim vladama koje bi morale da deluju štiteći bankarske interese jer, i najmoćnije vlade su na kraju krajeva dužnici neke moćne banke. I, tu se krug zatvara.

Primer ovome je dužnička kriza u Grčkoj i državna intervencija Nemačke kao pritisak za vraćanje bankarskih dugova.

Kada je pojedinac prezadužen kod banke, on živi teško i odgovara za svoje dugove. Posledice osećaju samo on i njegova porodica ali, kada se zaduži vlada, to je teret za celu naciju. Prema tome, koja je moć vlade, države, da disciplinuje prekomerno bogaćenje velikih banaka na štetu kompanija i građana? Nikakva.

Najmoćnije države su i najveći klijenti i dužnici bankama. Pamtimo kolaps Grčke, koja je finansijski kapitulirala pred bankama sa 175% iznosa za dug u odnosu na svoj BDP. To zanči da su Grci dugovali 75% više od vrednosti svega što se proizvede ili proda kroz usluge u Grčkoj za godinu dana. I, pali su na kolena. Ali Grčka je amater u odnosu na najveće dužnike, stare prevejane vukove.

Japan je država sa najvećim dugovima prema izveštajima iz 2017 godine – njihov je dug čak 512% od BDP, od čega je 226% dug vlade, a samo 67% dug građana. Ostalu dugovi padaju na teret kompanija i njivih banaka.

Odmah iza njih je Velika Britanija, čiji je dug 507% u odnosu na BDP. Ali, ima razlike u odnosu na Japan, u britanskom slučaju najveći dužnici su njihove finansijske institucije koje u ukupnom dugu učestvuju sa 219%, dug vlade je u sredni, ali je zato dug građana veliki, oni učestvuju sa 98% u odnosu na BDP Velike Britanije. Ili, građani su zaduženi do guše, duguju vrednost koja je ravna iznosu svega što se ima, proizvede, kupi ili proda u Britaniji za godinu dana.

I da ne dužimo sa detaljima. Slede veliki dužnici: Španija, Italija, Južna Koreja, Australija... na sedmom mestu najvećih dužnika su SAD. Amerikanci duguju 279% u odnosu na svoj BDP koji je najveći na svetu po svom iznosu. Time su oni, praktično, i najveći dužnici jer duguju najveći iznos novca, a to je više od 17 triliona dolara. Vrtoglavo, retko ko bi znao da iz prve napiše tu cifru na papiru, a da ne pogreši.

Kod Amerike, najveći dužnici su - američki građani koji duguju 87% u odnosu na BDP SAD. Ti ljudi žive od kredita, u bukvalnom smislu, i mnogi od njih pre završe sa životom nego sa kreditom. Luksuz života u SAD je lažna slika, to je život na crtu kod banke, a ne na zarađeni novac. Vlada SAD je zadužena nešto manje od svojih građana. Naime, vladin dug SAD je oko 80% u odnosu na državni BDP.

I ko ima snage da naplati ove dugove ako se ne isplaćuju na vreme? Niko. Pošto su najveći dužnici moćne države, kada njihove banke padnu u krizu zbog toga što vlada i građani tih država ne mogu da plate svoje dugove na vreme, one nađu način da to plati neko drugi. I, tako nastaju ratovi, sankcije, ekonomska eksploatacija ostataka sveta.

Banke su super važne finansijske institucije koje definiraju finansijsku i ekonomsku situaciju na nacionalnom i međunarodnom novou. Dve finansijske krize, krajem 1920-ih i krajem 2000-ih su uzdrmale svet. Najveći rizici za banke su rizik likvidnosti, kreditni rizik i rizik kamatnih stopa. Novac pokreće svet, a banke su u središtu novčanih tokova. A ko kontroliše banke, kontroliše mnogo toga.

Među top 10 najvećih svetskih banaka po ukupnoj imovini su čak četiri kineske banke: Industrijska i komercijalna banka Kine, Kineska konstrukcijska bankovna korporacija, Poljoprivredna banke Kine i Banka Kine. Od 5. do 10. mesta najvećih svetskih banaka respektivno su se smestile Mitsubishi UFJ Financial Group (Japan), JPMorgan Chase & Co. (SAD), HSBC Holdings PLC (Velika Britanija), BNP Paribas (Francuska), Bank of America (SAD) i Crédit Agricole (Francuska).

Najmoćnija, Komercijalna banka Kine ima kapital od 3,6 triliona dolara. Budući da se među prvih pet banaka u svetu nalaze tri kineske, samo one zajedno imaju oko 9,5 triliona dolara. To je oko 55% ukupnog američkog duga! Ako je SAD najveći dužnik, a Kina najveći bankar jasno je kome Amerikanci najviše duguju.

Da li je sada jasno zašto se SAD najviše boje Kine, a najviše mrze njihove bliske saveznike – Rusiju. Ovaj par, gde Rusija ima vojnu silu i energense, što Kina nema a preko su im potrebni, ima moć da razbije stabilnost američke države ali, cena za to bi bila opšti rat i uništenje sveta. Zato se hladni rat između ove dve strane vodi na niskom intenzitetu i metodom iscrpljivanja.

Ali, jednog dana će dugovi morati da se vrate. I, šta tada? Dugovi moćnog Zapada su toliko veliki da nema treće strane koja bi ih vratila umesto njih. Tog jednog dana će đavo doći po svoje.

Dragan P. Latas

6

Najčitanije vesti