Britanci su stvorili modernu Grčku. Oni su podsticali proteste protiv Turaka, a troškove su plaćali preko svojih misionara.

Jedan od najpoznatijih misionara u ove svrhe je veliki pesnik Bajron, koji umire u severnoj Grčkoj u misiji. Takođe učestvuju u stvaranju dinastije Obrenović u Srbiji, stvaranju države Albaniju ... učestvuju u stvaranju ilirskog, jugoslovenskog pokreta među Hrvatima ...

Neke snage na Balkanu dolaze u poslednja dva veka, druge odlaze - ali neke su uvek i svuda prisutne. Britanska politika je oduvek bila tu.

Ne ulazeći u detalje, spomenut ćemo samo njihovu ulogu u stvaranju Jugoslavije, 1918. i 1944., kao i njen raspad 1990-ih, i njihove misionare Lorda Ovena, Džordža Robertsona...

Još u vreme Kraljevine Jugoslavije, Britanci su u njoj imali svoja, organizovana obaveštajna postrojenja. Bili su organizovani u tri grupe: MI-6 ili Vojna služba, SOE, Izvršni organ za specijalne operacije i Tajna služba spoljnih poslova.

Glavni predstavnici mreže bili su u Beogradu: Masterson, Hanai i Bailei, sa drugim delom instalacije, u Bukureštu: Emeri.

1944, Emeri - dok su se Nemci povlačili sa Balkana smislio je plan za rušenje brane Đerdap na granici sa Jugoslavijom, za poplavu i sprečavanje nemačkog povlačenja, olakšavajući napredovanje američke i britanske vojske. Realizacija ovog plana dovela bi do preko 10.000 smrtnih slučajeva na tom području, kada bi se brana tajno srušila i preko 70 većih sela i gradova u regionu bilo bi poplavljeno.

Njegov saučesnik u tom pogledu u Beogradu bio je ministar unutrašnjih poslova Nedićeve okupatorske vlade Tanasije Dinić.

Kada se Tito sreo sa Čerčilom na ostrvu Vis, Britanci su se saglasili da izruče sve učesnike i zvaničnike Nedićeve vlade koji su pobegli u London, ostavljajući kraljevsku porodicu pod zaštitom engleske i britanske kraljice. To se i ostvarilo. Tanasije Dinić je izručen Beogradu početkom 1946, a streljan u maju te godine.

Publicista Vjencislav Cenčić, iz Rijeke / Hrvatska, dokumentovao je prisustvo i saradnju britanske obaveštajne službe sa fašističkom vladom Ante Pavelića u Hrvatskoj, kao i sa kosovskim Albancima.

Cenčić je objavio i izveštaje Branka Figurića, šefa obaveštajne službe ustaške NDH. Prema njihovim rečima - prvi špijuni koje su otkrili u Zagrebu bili su - Britanci! To su Zlata i Vilim Benković, advokat, kao i Petar Meštrović, brat poznatog vajara sa istim prezimenom.

Na saslušanju pred oficirima OZNE (UDBA) 1945. godine, Figurić je, nakon što je uhapšen, dao izjavu prema kojoj su, osim ustaške Hrvatske, i Britanci imali svog rezidenta u Beogradu.

Bio je to major Žarko Todorović, zadužen za britanske kontakte i komunikaciju sa generalom Dražom Mihailovićem. Kako je centar britanske obaveštajne službe bio u Zagrebu do 1945. godine, Todorović je morao često da putuje iz Beograda. U Zagrebu je kontaktirao ustaškog potpukovnika Ivana Matijaševića, registrovanog kao tajni agent Jug.

Britanci su glavni proboj postigli 1943. godine kada su posetili četnike Draže Mihailovića i Titove partizane kako bi istražili situaciju pre pregovora sa Sovjetima o podeli Balkana prema zonama interesa. Za partizanske kontakte bili su zaduženi kapetan Ficroj Meklin i radio telegrafista Bil Dikins.

Meklin je bio diplomatski oficir u Moskvi i imao je iskustvo i znanje o komunističkoj ideologiji i delovanju. Prema Vladimiru Dedijeru, Titovom diplomati i obaveštajnom oficiru, Ficroj Meklin je u to vreme bio jedan od najboljih britanskih obaveštajnih oficira Evrope!

Meklin je bio lični Čerčilov prijatelj, a njegovim najvećim postignućem smatra se to što je prvi put saznao i izvestio o potpisivanju tajnog pakta između Hitlera i Staljina, kao i otkrivanju nemačkih Romelovih planova i kretanja u severnoj Africi.

Ficroj Meklin došao je u Jugoslaviju 1943. godine padobranom. Posle nekoliko meseci boravka i analize, napisao je Čerčilu da Draža Mihailović prestavlja „kralja koji nema moć“ i da je vođa jedne nacije u multinacionalnoj Jugoslaviji ... Dakle, nema budućnosti u obnovi cele jugoslovenske države posle rata. Posle ovoga, od sredine 1943. godine, Britanija i Sjedinjene Države više nisu podržavale kraljevskog generala Dražu Mihailovića. Uskoro će njihov izbor i favorit biti komunista Josip Broz Tito.

Foto: wikipedia Tito/Draža Mihajlović, ilustracija

Putem telegrafskih veza britanske obaveštajne službe stacionirane u Istanbulu, u London se šalju izmanipulisani izveštaji u kojima se Tito bori protiv Nemaca. U suštini, manipuliše se činjenicom da se on u Jugoslaviji aktivno borio protiv Nemaca do sredine 1944. godine.

Radi se o manipulaciji da se partizanima pripisuju akcije koje je vodio kraljevski, jugoslovenski general Draža Mihailović, kao da su to partizanske akcije, iako je te akcije vodila vojska generala Draže Mihailovića sa oružjem i logistikom dobijenim iz SAD i Velike Britanije ... London ima potrebu za novim herojem, i budućim saveznikom - iybor je bio Tito. Vesti potom idu na radiju preko Londona.

Neke od tih vesti stižu i do Draže Mihailovića koji protestuje kod Ficroja Meklina. Objašnjenja su bila: Popravićemo, ovo su greške telegrafiste u Istanbulu!

Ova linija razmene informacija takođe je korišćena za obmanjivanje Nemačke. Tako se sa Balkana, preko Istanbula, šire navodno diskretne informacije da će Britanija i Sjedinjene Države sleteti na jadransku obalu u Istri, a odatle prodor će ići u Nemačku, kako bi na tu stranu privukli nemačke snage.

A istina je, s druge strane, bila da je iskrcavanje ovih zemalja planirano i da se zaista dogodilo na Siciliji, u Italiji!

Saradnja generala Draže Mihailovića sa Sjedinjenim Državama i Velikom Britanijom najjasnije se dokazuje u velikoj akciji spašavanja čak 500 američkih pilota, u Sjedinjenim Državama poznatoj pod nazivom „Operacija Haliard“ (Operation Halyard).

Naime, tokom 1944. godine, konačnom američkom invazijom nemačkih snaga na Balkanu, u Jugoslaviji je od strane kraljevske vojske pronađeno više od 500 oborenih američkih pilota. U julu 1944. godine, prema zajedničkom planu, pronašli su, evakuisali i prevezli u američku vojsku preko 500 pilota u italijanski grad Bari, uglavnom preko improvizovanog aerodroma Pranjani, u blizini Gornjeg Milanovca.

Jedan od ključnih događaja u kojem su Britanija i premijer Čerčil odlučili da stanu na stranu partizana i Tita bilo je spasavanje Randolfa Čerčila, sina premijera Vinstona. On je, kao oficir britanske vojske, bio u izviđačkoj misiji u Jugoslaviji, a maja 1944. godine zarobili su ga Nemci koji, srećom, nisu otkrili njegov pravi identitet.

Partizani su oslobodili Randolfa Čerčila, koji je kasnije evakuisan na ostrvu Vis sa Ficroj Meklin-om.

Foto: wikipedia Čerčil, Ruzvelt, Staljin

Na Teheranskoj konferenciji u novembru 1943. i na Krimu u februaru 1944. godine, tri velika lidera Britanije, Sjedinjenih Država i Sovjetskog Saveza (Čerčil, Ruzvelt i Staljin) podelili su interese Balkana prema kojima je Jugoslavija ulazila u sovjetsku zonu.

Izbor Moskve je bio Josip Broz Tito i time se odlučilo ko će ući u istoriju kao oslobodilac, a Jugoslavija u komunizam.

U julu 1946, vlasti Savezne Jugoslavije, predvođene Titom, uhapsile su generala Dražu Mijahilovića u operaciji UDBE i odmah su ga streljalI 17. jula, sahranivši njegovo telo na mestu koje do danas nije otkriveno.

S Titom je Jugoslavija povezala svoju politiku i sudbinu sa Moskvom i postala deo istočno-socijalističkog bloka, sa mnogo umerenijom politikom u poređenju sa tvrdim komunizmom Sovetskog Saveza, Bugarske, Rumunije, Poljske ili Albanije. Ali ostaje izvan demokratskog zapadnog sveta, koji je tokom Drugog svetskog rata do sredine 1944. podržavao prozapadnu, jugoslovensku kraljevsku vojsku koju je predvodio general Draža Mihailović.

Dana 29. marta 1948. godine, predsednik SAD Hari Truman posthumno je odlikovao generala DražU Mihailovića za zasluge u borbi protiv Nemaca i spasavanju američkih pilota sa najvišim američkim Ordenom zasluge za stranog oficira (Legion of merit).

Tito je pohvalio napore Ficroja Meklina da ubedi britansku vladu da partizane i njega, a ne kraljevsku vojsku Draže Mihailovića, treba podržati vlada u Londonu. Nakon rata smatrao ga je prijateljem i dao mu kuću na ostrvu Korčula. Ficroj Meklin posećivao je kuću na Korčuli gotovo do njegove smrti 1996.

BRITANSKE INSTALACIJE

Foto: wikipedia Ivo Andrić

Čerčil je, u dogovoru sa Staljinom i Ruzveltom, ustupio Jugoslaviju Sovjetskom Savezu, ali Britanija nije odustala od potrebe da i dalje vrši uticaj. Britanska obaveštajna služba pronašla je instalacije među intelektualcima i diplomatima.

Bilo ih je manje među Slovencima i Hrvatima, jer su ovi bili vezani za Moskvu, između ostalog najčešće su obrazovani u NKVD-u (KGB) i nisu bili rizični za saradnju sa Sovjetskim savezom. Stoga je Britanija tražila više saradnika na drugoj strani, među Srbima, koji su tradicionalno bili bliski Francuskoj i Britaniji i protivnicima komunizma, koji nije imao korene u Srbiji kao u Sloveniji i Hrvatskoj.

Srbija je formirala komunističku partiju mnogo kasnije od ostalih jugoslovenskih naroda. Tokom Drugog svetskog rata komunisti uopšte nisu imali stranku u Srbiji, već u Sloveniji, Hrvatskoj ili Makedoniji. Komunistička partija, Savez komunista Srbije, osnovana je tek 8. maja 1945. godine, čiji je prvi sekretar bio Blagoje Nešković, dan pred kraj Drugog svetskog rata. Tito i Moskva nikada nisu oprostili Srbima ovaj antikomunizam.

Stoga su Britanci tražili saveznike među srpskim intelektualcima.

Poznato je da je Srbina Ivu Andrića, bivšeg ambasadora u Berlinu Kraljevine Jugoslavije do 1941. godine, dobitnika Nobelove nagrade za književnost 1961. godine, UDBA pratila pod sumnjom da je britanski saradnik. Isto važi i za još jednog poznatog i velikog pisca, Miloša Crnjanskog, koji je bio novinar i diplomata u Kraljevini Jugoslaviji, a dugogodišnji emigrant u Londonu.

Crnjanski se vraća u Beograd gotovo dve decenije posle rata, na specijalni poziv i garanciju Tita, ali UDBA je vodila pedantnu evidenciju o njemu zbog sumnje da je sarađivao sa britanskim obaveštajcima.

Jakov Davičo, jedan od najpoznatijih novinara u Kraljevini Jugoslaviji, takođe je bio emigrant u Londonu. Britanske službe ga vraćaju u Jugoslaviju kako bi nadzirao ekonomska kretanja i pružao informacije o njima. U Beogradu je stvorio i vodio novine Ekonomska politika, koje mu pružaju profesionalno izveštavanje o interesima i kretanjima. U Drugoj direkciji UDBE otvoren je poseban dosije pod imenom Jaša Davičo, nakon čega je skoro deceniju praćen i prisluškivan.

Nadzor je otkrio šokantan nalaz UDBE: njegov glavni obaveštajac i saradnik bio je niko drugi do Boris Kidrič. Sa Edvardom Kardeljem, Titovim glavnim ekonomistom!

Kidrič nije bio saradnik po sopstvenoj volji, već iskorišćen. Davičo je bio izuzetno obrazovan i specijalizovan za ekonomska pitanja, imao je dobre kontakte sa britanskim i američkim diplomatama, što je impresioniralo Borisa Kidriča, pa je tako Jakov Davičo čestim razgovorima i analizama dovršio čitave izveštaje iz prve ruke o ekonomskoj situaciji, planovima i ekonomskim mogućnostima Jugoslavije.

UDBA najavljuje istragu koja će obuhvatiti Borisa Kidriča, prvo da bi se istražila količina materijala dobijenog preko njega, a zatim i moguća svesna saradnja u tom obaveštajnom poduhvatu. Ali Mitja Ribičić je preko Steve Krajačića uspeo da ubedi Tita da zaustavi istragu. Nikada nije utvrđeno da li je Kidrič zaista bio neoprezni doušnik ili saradnik Britanaca.

Ovi izveštaji bili su posebno važni za Britaniju i Sjedinjene Države, jer su procenjivali da li je i u kojoj meri Jugoslavija mogla ekonomski da opstane bez podrške Moskve, kako u pogledu razvoja infrastrukture, tako i vojne industrije.

Jakov Davičo je svoje izveštaje predstavio samo lično, putovanjem u London u Forin ofis i MI-6, u zavisnosti od teme.

Posle skandala sa Kidričem kao doušnikom, UDBA se odlučuje na ofanzivnu akciju protiv Jakova Daviča, sa namerom da ga uhapsi i procesuira prema članu 105 Krivičnog zakona FNRJ - za špijunažu!

Ali prekasno. Jakov Davičo umire pola godine kasnije od leukemije.

(24vesti.com)

0

Najčitanije vesti